Drie van de Vijf Zuilen van de Islam

Vorige week vrijdag ben ik op uitnodiging van de imam naar de moskee in Heerenveen geweest en heb de gebedsdienst van half vijf bijgewoond.
Ik ging daarheen met Adem mijn Turkse vriend, die me sinds vorige week, na jaren vriend te zijn geweest, geheel onverwacht "mijn broer"noemde, dit enkele dagen voor hij mij aan Farouk de imam voorstelde.
We hadden bij deze gelegenheid ook afgesproken dat we elkaar niet meer zouden bedanken als we iets voor elkaar deden omdat het vanzelfsprekend was dat je elkaar helpt.
Een bakkie (koffie) doen bij Adem in zijn kleding reparatiebedrijf betekent ook daarna samen lunchen in zijn keukentje van twee bij anderhalf meter en uit het zelfde bord en tupperwarebakje eten.
Het Turkse brood met zijn handen brekend en vaak beide in gedachten verzonken.
Nu was ik wel vaker op bezoek geweest in een moskee (Eindhoven) maar heb nog nooit eerder een dienst meegemaakt.
Voor de gebedsdienst had ik eerst een gedachtewisseling met Adem, Farouk de Imam en nog iemand wiens naam ik vergeten was. We zaten buiten in de najaarszon voor de moskee.
De Imam vroeg of ik vragen heb uit de Koran, een flink boekwerk die ik nu, bijna drie maanden geleden van hem gekregen had, zich blijkbaar afvragend wie deze man is die belangstelling toonde voor de Koran en de Islam.
Het was een bijzondere editie niet voor verkoop bestemd en ook nog tweetalig (Arabisch/Nederlands).
Dit boek leest ook van achter naar voren.
Ik was nog maar bij de eerste Soerah en de Koran (879 blz.) lees je niet als een roman of een geschiedenisboek, dus de vraag van de Imam of ik vragen heb over de Koran lijkt me iets te voorbarig.
Ik zei dat ik nog maar bij de eerste soerah (vers) was, omdat ik niet alleen de tijd maar ook de rust moet hebben om het goed in me op te nemen, te begrijpen wat ik lees.
Tijdens de gebedsdienst nam ik alles in mij op en viel mijn oog op de Tesbihs (bidkralen) die op kniehoogte langs de wanden van de moskee hingen. (Ik zat helemaal achterin met mijn rug tegen de wand)
Van Adem heb ik namelijk ook een tesbih gekregen, een bijzondere gift waar een verhaal aan vast zat. De tesbih heeft een vriend voor hem uit Mekkah meegenomen.
Adem was samen met deze vriend onderweg naar de luchthaven van Istanbul voor hun bedevaart naar Mekka maar raakten betrokken bij een ongeluk waarbij iemand was overleden.
Adem zat achter het stuur maar degene die de ongeluk veroorzaakte en het slachtoffer aanreed, was niet gestopt en doorgereden. Adem was dus op een verkeerd tijdstip op de verkeerde plaats.
Hij was dus nooit in Mekka aangekomen(een van de vijf zuilen van de Islam) en net die ene keer dat hij eindelijk de reis zou maken, wachtte hem een zware en onaangename beproeving.
Een half jaar lang zat Adem onschuldig vast in de gevangenis in Oost-Turkije, totdat uit later onderzoek bleek dat hij geen schuld had aan het ongeluk.
De tesbih was een herinnering aan die periode en ik heb het van Adem gekregen.Farouk de Imam die me heeft uitgenodigd en ontvangen in de moskee heeft theologie en Nederlands recht gestudeerd op de universiteit in Turkije voordat hij met alle andere Imams (zelfde scholing andere taal) de wereld in werd gezonden waar Turkse gemeenschappen leven.
Zijn verblijf in het buitenland en die van de andere Imams die uitgezonden waren wordt door de Turkse staat betaalt. Ondanks zijn jonge leeftijd (34 jaar) kwam hij bij mij geestelijk over als een ouder persoon. Zijn blik was vorsend net zoals mijn oude vriend Henk, onderzoekend en vragend.
De andere kant van de Islamitische medaille klinkt, na gesprekken met Adem en de Imam, heel anders. Genuanceerder dan die, waarin de media vol vooroordelen en soms georkestreerd via de flatscreens de huiskamers slingerden.
Tegenover het "Gij zult uw naaste lief hebben" uit de Tien geboden, de Tien Leefregels uit de bijbel, klinkt een interpretatie uit de Koran hierover toch wel heel anders, beschaafder en intelligenter.
Waar andere grote religiën (Christenen en het Jodendom) hun volgelingen tot menslievendheid verordonneren (Gij zult..., doet de Koran voorbij de 5 zuilen van het geweten een dringend beroep op het sociaal iq van de mens en het reflecterend vermogen: "Hoe kunt u nu rustig slapen als u weet dat uw buren hongerlijden?"
Maar een Soerah verder (Soerah al Baqarah 2) viel mijn oog op een passage waar de discussie met Adem feitelijk over begonnen was.
Toen de Imam aan me vroeg of ik vragen heb over de Islam en ik Adem verwachtingsvol zag kijken twijfelde ik even of ik diezelfde vraag zou stellen als toen ik Adem indertijd stelde.
Ik geloof namelijk dat als er een Allah bestaat of een God, dat het een Allah of God is die lief heeft en vergevingsgezind, daarom kan ik het niet rijmen dat er naast de hemel of paradijs ook een hel is waar zielen van gestorven mensen tot in eeuwigheid moeten branden.
Adem wachtte mijn vraag niet af en stelde mijn vraag in het Turks aan de Imam. Vanuit mijn ooghoek zag ik de Imam de ogen neerslaan en vervolgens omhoog kijken.
De Imam was duidelijk verrast en zoekt naar de juiste woorden om antwoord te geven op mijn vraag.
Ik zag ook niks van irritatie op zijn gezicht slechts een lichte inspanning in zijn houding, alsof hij niet goed begreep dat ik dat niet snapte.
Ik keek Adem aan, maar zag en merkte dat in de stilte die volgde, dat ik het antwoord zelf in de Koran kan vinden.
Zowel in de Bijbel als in de Koran staan verzen die ik niet bepaalt tot mijn favoriete verzen zou rekenen, en dat is die waar opdracht of aangezet wordt tot wraak of vergelding.

De bijbel kent uitspraken en adviezen die bedoelt zijn om emoties op te roepen, van de Koran ben ik daar nog niet zeker van omdat ik die nog niet goed hebt bestudeerd.
De teksten horen allusief te zijn, oproepen tot nadenken over mens en maatschappij, over de wereld en als we ooit zover zijn over de kosmos en het universum.
Maar het mag zeker niet definiërend zijn en zeker als het oproept op een wijze die voor het geweten niet verdedigbaar is als mens tot zijn medemens.
Adem heeft het altijd over het laatste boek (De Koran).
Dat is volgens hem het boek waar mensen zich aan moeten houden. Ik ken de Bijbel door mijn opvoeding als kind maar de Koran van Adem zal ik ook lezen al is het ook om hem te leren begrijpen als hij iets over zijn land vertelt.Turkije is een land dat grenst aan Europa en een land dat een hoge graad van cultuur met zich meedraagt.
Voor heel veel Europeanen is Turkije de dichtstbijzijnde deur of de achterdeur naar het Islamitische oosten, de Islam landen waar voor gevreesd wordt.
Over dit laatste ben ik lang niet zo zeker. We zijn altijd geneigd om iets wat vreemd is te wantrouwen, ons niet realiserend dat wij wellicht op die manier verborgen schatten aan cultuur of wetenschap ontberen. Twee maanden later kruisten Rasha en Saja Al-Hajaj, twee zussen uit het Iraakse Basra het pad van Adem en van mij. Rasha voerde het woord en ondanks hun jeugdige uiterlijk en voorkomen, kwamen ze heel erg volwassen over.
Beiden waren 20 jaar geleden als baby's met hun ouders Irak ontvlucht vlak voor het uitbreken van de oorlog, welke het einde zou inluiden van de heerschappij van Sadam Hoesein. Relativerend en zeer geduldig beantwoorden ze de vragen, gaven aanvulling op de woordenstroom van Adem over de de Koran en waar nodig schromen ze ook niet kanttekeningen te plaatsen of gaven een zeer verrassende nuance en uitweg bij de uitleg van mijn goede vriend als hij de juiste woorden voor vertaling niet kan vinden en hierdoor dreigde vast te lopen.
Voor mij geeft dat niet zoveel want met weinig woorden begreep ik hem ook, al is het soms even puzzelen en doorvragen wat hij precies bedoelde.
Bovendien zijn heel veel Arabische woorden in de Indonesische taal terug te vinden en wat het meest bijzondere hier aan is zijn het woorden m.b.t. religie.
Ver voor de Nederlandse, Spaanse en Portugese overheersing, hebben ook de Arabieren, Indonesië en de Molukken gekoloniseerd.
De Islam was dan ook een van de eerste religiën in dat gebiedsdeel. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat dit in de taal tot uiting komt en eeuwen later nog terug te vinden in het dagelijks leven.
Het bedrijf van Adem staat op goeie grond.
Hier komen Marokkanen, Serven, Irakezen, Afghanen, Syriërs, Koerden, Turken, Algerijnen, Egyptenaren, Molukkers, Chinezen, Nederlanders en Friezen :-) elkaar tegen en ik ken ze allemaal van gezicht en heel veel al bij naam en met enkelen van hun is een gedachtewisseling over hun land van herkomst, de cultuur, hun religie en de reden waarom ze zo ver van huis zijn een verrijking van wat ik al heb.
(Vijf  maanden later, donderdag 23 januari 2012 stond plotseling Mahmoud Al Sayed in de zaak van Adem.)
Adem bleek zoals altijd nog 's avonds aan het werk toen ik vlak voor Mahmoud binnen kwam. Onze begroeting was nog steeds even hartelijk als toen wij elkaar zeven jaar geleden voor het eerst ontmoeten. Mijn Turks begint sindsdien er al aardig op te lijken.
Adem leert me nu de subtiele accenten van zijn moedertaal en de klanken goed uitspreken.

Op mijn beurt heb ik het al lang opgegeven om hem te corrigeren als hij weer op z'n Ademtaal een gedachtenwisseling met mij aanging. Het belangrijkste was dat ik precies weet wat hij bedoelde.
En vanavond heb ik iets meegenomen en  kwam met twee taisbihs aanzetten die speciaal uit Indonesië was meegenomen door een vriend. De taisbihs waren voor Adem en  Farouk de imam.

De Taisbih met 33 witte kralen waren niet van steen merkte Adem zuinigjes op, waarna ik vroeg hoe hij dat wist. Het is licht en lijkt van kunststof en haalde prompt die gasaansteker weer uit zijn broekzak. Wat ga je doen? vroeg ik, maar het was al te laat. Het is niet van steen maar ook niet van kunststof lachte Adem na zijn vuurtest. De ander met 99 kraaltjes die voor Farouk de imam is bestemd, zijn wel van steentjes gemaakt uit Kalimantan. Is dit wat je bedoelde? Is de Taisbih wel ok Adem?  Adem telde vlot  33 steentjes in de ene en 99 in die andere ketting. Ja broer ze zijn ok, hoeft geen duur cadeau te zijn gaat om het gebaar zei Adem.

Heb je weer in de Koran gelezen broer? Nee Adem, ik heb het heel druk gehad met andere dingen maar ik ga morgen (vrijdag) wel met je mee naar de moskee als je gaat bidden en dan nemen we de taisbih mee voor Farouk. Onverwachts vlak tegen sluitingstijd, net dat Adem en ik midden in een gesprek geraakt was, kwam Mahmoud Al Sayed binnen om zijn pantalon te brengen.
Adem reageerde eerder dan mij net op het moment dat ik me aan het afvragen was waar hij vandaan kwam.
Dertig jaar, goed gekleed, welbespraakt en in vloeiend en accentloos Nederlands nam Mahmoud even later ook deel aan het gesprek. Het was Adem die de aanzet gaf wat me blij verrast,  want zo heb ik Adem nog niet meegemaakt.
Centraal stond wederom de Koran en net als toen met de beide zusjes Rasha en Saja Al- Hajaj uit Irak, bleek hij van de jonge generatie moslims die vragen over de uitgangspunten van de Koran op een  intelligente en respectvolle wijze aan mij uilegt.
Mahmoud was het niet eens me de zeer agressieve en gewelddadige uitingen van moslims die zich verscholen achter de Koran want zo zeg hij, de Koran zet juist niet aan tot geweld.
Hij wijt dit ook vaak aan verkeerde interpretaties van verzen uit de Koran die bijna en soms helemaal niet vertaald kunnen worden uit het Arabisch.
Deze uitleg klonk heel aannemelijk.

De bijdrage van Mahmoud vanavond was op een andere manier net zo verrassend als die van de twee zusjes Rasha en Saja vorig jaar oktober. Mahmoud vroeg me of ik binnenkort een informatie bijeenkomst lezing wil bijwonen in de Moskee in Drachten, wat ik zeker ga doen.